Wednesday, July 22, 2009

စိတ္၏သီအိုရီ (Theory of Mind)..

ကိုယ့္ကိုယ္ကို နားလည္ျခင္း၊ သူမ်ားကို နားလည္ျခင္း၊ ႏွင့္ အျပန္အလွန္နားလည္ျခင္း

လူရဲ့စိတ္ဟာ တကယ္ဆန္းၾကယ္ပါတယ္။ ေန႔စဥ္ ကၽြန္မတို႔တစ္ေတြဟာ တစ္ဦးကိုတစ္ဦးမေျပာပဲနဲ႔ တစ္ဦးရဲ့စိတ္ကိုတစ္ဦးက အလိုလို နားလည္ေနတာေတြရွိပါတယ္။ ကိုယ္ေရွ႔ကလူက ပစၥည္းတစ္ခုကို မ ရင္း ကိုယ္ကို ၾကည့္လိုက္တဲ့အခါ ကိုယ္ကအလိုလို သူ႔ကို ကူမ လိုက္တာမ်ိဳး။ အၾကာင္းအရာတစ္ခုအေၾကာင္း စိတ္ပါလက္ပါေျပာရင္း သူ႔ေလသံေျပာင္းသြားတဲ့အခါ သူပ်င္းသြားျပီလို႔ အလိုလို သိသလိုလို ျဖစ္လာကာ “အိုေက ေနာက္မွ ေျပာၾကေသးတာေပါ့။” လို႔ အလိုလိုႏႈတ္ကထြက္သြားတာမ်ိဳး။ ဒါဆိုရင္ အဲဒီလို ဘာေၾကာင့္သိေနရတာလဲ။

အေတြအၾကံဳေၾကာင့္လား။ အေတြအၾကံဳေၾကာင့္ခ်ည္းဆိုရင္ တစ္ေန႔တစ္ေန႔ မိုးလင္းကေန မိုးခ်ဳပ္ထိ ကၽြန္မတို႔တစ္ေတြ ေတြ႔ၾကံဳရတဲ့ အေၾကာင္းအရာအျဖစ္အပ်က္ေတြ၊ ေတြ႔ၾကံဳရတဲ့လူေတြ နည္းမွမနည္းတာ။ စိတ္မွတ္ဥာဏ္က အလိုလို ေမ့သင့္တာေမ့။ ဆက္သယ္သင့္တာသယ္သြားတာေတြ႔ရတယ္ေလ။ မွတ္ထားတဲ့ အၾကာင္းအရာကိုလည္း ဘယ္အၾကာင္းကဘာ ဆိုတာ ခဲြျခားသိမွတ္နိုင္တာ ေတြ႔ရတယ္။

အခုနက ႐ုတ္တရက္ၾကီး ပံုကိုၾကည့္ျပီး အေျဖေျပာခိုင္းတာ စိတ္ညစ္သြားလား။ စိတ္၏သီအိုရီအေၾကာင္း ေျပာျပခ်င္လို႔ပါ။ စိတ္၏သီအိုရီဆိုတာ သူတစ္ပါးရဲ့ စိတ္ကို နားလည္ဖတ္႐ႈနိုင္စြမ္းကို ဆိုလိုပါတယ္။ နားလည္ဖတ္႐ႈနိုင္စြမ္း ရွိမရွိ၊ အရည္အခ်င္းကို စစ္ခ်င္တဲ့အခါ ဒီဓါတ္ပံုေလးျပျပီး စစ္ၾကပါတယ္။
duck-rabbit figure လို႔ေခၚပါတယ္။ ဒီပံုေလး ျပတဲ့အခါ ယုန္လို႔ေျဖတဲ့လူ ရိွသလို ဘဲလို႔ ေျဖတဲ့လူ ရွိပါတယ္။ တျခားအေျဖကို ေျဖတဲ့သူလည္း ရိွပါတယ္။ အေျဖတစ္ခုပဲ ေျဖပါလို႔ ေျပာလာတဲ့အခါ ကိုယ့္အေျဖအျပင္ သူက ဒီလိုေျဖမွာ လို႔ ေတြးမိတတ္ပါတယ္.။ အဲဒီလို ေတြးတတ္ျခင္းရဲ့အေျခခံဟာ စိတ္၏သီအိုရီ(theory of mind) ပါတဲ့။

အရပ္စကားႏွင့္ ေျပာရရင္ စိတ္၏သီအိုရီဆိုတာ နားလည္ေပးနိုင္စြမ္းကို ေခၚတာပါ။ ဒီtestကို ၃ႏွစ္အ႐ြယ္ကေလးကို ေမးၾကည့္ရင္ လက္ညိဳးတစ္ေခ်ာင္းေထာင္ျပီး၊ အေျဖတစ္ခုကိုပဲ ေ႐ြးခ်ယ္တာ ေတြ႔ရပါတယ္တဲ့။ သူေျဖတာအမွန္၊ သူမ်ားေျဖတာ အမွားလို႔ပဲ သူေတြးတာေတြ႔ရတယ္။ ဒါေပမဲ့ ၄ႏွစ္ေက်ာ္သြားရင္ေတာ့ အေျဖႏွစ္ခုလံုး(ႏွစ္ခုထက္လည္းေက်ာ္ခ်င္ေက်ာ္မယ္)ကို ေ႐ြးခ်ယ္ေပးနိုင္ၾကျပီး ကိုယ္အေျဖလည္းမွန္တယ္၊ သူမ်ားအေျဖလည္းမွန္နိုင္တယ္ဆိုတဲ့ အခ်က္ကို နားလည္လက္ခံေပးနိုင္စြမ္း ရွိစျပဳလာျပီလို႔ ဆိုပါတယ္။ မွန္မွန္ကန္ကန္ နားလည္မေပးနိုင္ေသးတာပဲ ရွိမွာပါ၊ ကိုယ္နဲ႔ အျမင္မတူေပမဲ့ သူက ဒီလိုမ်ိဳးျမင္နိုင္တယ္ လို႔ နားလည္ေပးနိုင္စြမ္းဟာ တကယ္ဆို ကေလးအ႐ြယ္က စတာပါ။ ( Doherty & Wimmer, 2005; Wimmer & Doherty, 2007).

တကယ္ေတာ့ လူမႈပတ္၀န္းက်င္မွာ ေန႔စဥ္ ကိုယ္ကိုယ္ကို နားလည္နုိင္ဖို႔ ၾကိဳးစားေနရသလို တျပိဳင္နက္တည္းမွာ သူမ်ားကိုလည္း နားလည္နိုင္ဖို႔ ၾကိဳးစားေနရတယ္။ နားလည္ေပးတဲ့ အက်င့္၊ အျပဳအမူေလးဟာ ႏွစ္သက္စရာ၊ ခ်စ္စရာေလးပါ။ တစ္ေယာက္ႏွင့္တစ္ေယာက္ အျပန္အလွန္နားလည္ေပးနိုင္ရင္ သက္ဆိုင္ရာသူႏွစ္ဦး (ႏွစ္ဦးထက္လည္း ပိုခ်င္ပိုမယ္)ရဲ့ ရင္ထဲမွာ ခ်မ္းေျမ့ေနျပီး ေလာကၾကီးဟာလည္း အလိုလို သာယာေနတယ္။

ဒါေပမဲ့ နားလည္ေပးဖို႔ ၾကိဳးစားရတာ တကယ္ေတာ့ မလြယ္ကူလွပါဘူး။ မွန္မွန္ကန္ကန္ နားလည္ေပးနိုင္တာရွိသလို နားလည္မႈလဲြသြားတာလည္း ရိွတယ္။ ကိုယ္ကုိယ္တိုင္ကလည္း နားလည္မႈလဲြတဲ့အခါ လြဲတယ္။

သူမ်ားကို နားလည္ေပးဖို႔ၾကိဳစားရင္း တခါတခါ မာနကိုရင္းရတယ္။ တခါတခါ ေသာကကို ရင္းရတယ္။ တခါတခါ ခ်စ္ျခင္းေမတၱာကို ရင္းရတယ္။ တခ်ိဳ႔ဆို ဘ၀ကိုေတာင္ ရင္းၾကရတယ္။ မွန္မွန္ကန္ကန္ နားလည္ေပးနိုင္စြမ္းနဲ႔ အမွန္တရားအတြက္ ရင္းရက်ိဳးနပ္ရင္ ေတာ္ပါေသးတယ္။ တခ်ိဳ႕က်ေတာ့ တနင့္တပိုး ရင္းလိုက္ရရဲ့သားနဲ႔ နားလည္မႈလဲြၾကလို႔ အမုန္းေတြ ရျပီး တစ္သက္လံုးရန္သူေတြ ျဖစ္သြားၾကတာေတြကလည္း ေလာကၾကီးမွာ မနည္းဘူးမဟုတ္လား။

ကေလးမဟုတ္ေတာ့တဲ့ အတြက္ နားလည္ေပးနိုင္စြမ္း ရွိေနေပမဲ့ တခါတေလ နားလည္ေပးဖို႔ ကိုယ္ကိုယ္တိုင္က မၾကိဳးစားခ်င္ဘူး။ အျပန္အလွန္သေဘာလို ကိုယ္ကမွန္ေနရဲ့သားနဲ႔ ကိုယ္ကို နားလည္ေပးျခင္းမခံရတဲ့အခါလည္း ရွိတာေပါ့ ။ မၾကာခဏပါပဲ။ ဒါဟာ အမွန္ကိုသိရဲ့နဲ႔ နားမလည္နိုင္တဲ့ ကေလးၾကီးေတြရဲ့ သေဘာထားပါ။ ဒါေၾကာင့္လည္း မွန္ကန္တဲ့ နားလည္မႈေတြေပးျပီး၊ မွန္ကန္တဲ့ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေတြခ်နိုင္တဲ့ သူေတြကို အားက်သလို ကိုယ္ကိုယ္တိုင္လည္း အဲဒီလို ရင့္က်က္ခ်င္တယ္္။

ဒါေပမ့ဲလည္း... စိတ္၏သီအိုရီကို ျပည့္ျပည့္၀၀ပိုင္ဆိုင္ျပီးသား လူၾကီးတစ္ေယာက္ရဲ့ ရင့္က်က္ျခင္းမ်ိဳးနဲ႔ သူမ်ားကို ခြင့္လြတ္နားလည္ေပးနိုင္တဲ့သူျဖစ္ဖို႔ အမ်ားၾကီး ၾကိဳးစားရပါဦးမယ္.လို႔ .။

လသာည ျဖစ္ပါသည္။


4 comments:

Lucifer said...

တစ္ခါတစ္ခါ မွာ မမီးလည္း ပူစီေလးလို လုပ္တတ္တယ္.. အဟိ..

rose of sharon said...

ဖတ္လို႔ေကာင္းလိုက္တာ.... ဟုတ္ပေနာ္... သူမ်ားကိုနားလည္ေပးဘို႔ရင္းရတဲ႔အရင္းကတခါတခါသိပ္ၾကီးသလို.... တခါတခါေတာ႔လဲဘာမွသိပ္မရင္းလိုက္ရဘဲ... တဖက္လူကေနရင္းထိုင္ရင္းကိုယ္႔ကိုေက်းဇူးေတြတင္လို႔.... ဆက္ေရးေနာ္... အားေပးေနမယ္

လသာည said...

လသာညလည္း အတူတူပါပဲ ၾကယ္ေလးရာ။ တစ္ခါတစ္ခါ ပူစီေလးလို ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ပိုေတြးျပီး ေၾကာက္စိတ္ကိုေျဖရတာေလ။ :D။ အစ္အမွန္မဟုတ္ေတာ့လည္း ဒီအက်င္က ေကာင္းေတာ့မေကာင္းဘူးေပါ။ ဒါပမဲ့ အခုထိ မရင့္က်က္နိုင္ေသးပါဘူး ၾကယ္ေလးရာ။

အစ္မ rose အားေပးတာ အားရွိသြားျပီ။ ေက်းဇူးအမ်ားၾကီးတင္ပါတယ္။ ဒါဆို ေနာက္ကို အမ်ားၾကီးေရးဦးမယ္ေနာ္။

Apprenticeship said...

တစ္ခါတစ္ေလ ဘားမွ ျပန္မရတဲ့အျပင္ အထင္လြဲတဲ့ အခ်ိန္ေတြလဲရွိတတ္တယ္။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ ေပးဆပ္မႈေၾကာင့္ ဘားမွျပန္မရတာက စိတ္သက္သာရာပိုရမလားလို႕ပါ :)